Omid57.infoخبرگزاری‌ها چگونه کار می‌کنند و چرا این‌همه خبر شبیه هم است؟
نوشتهٔ Omid Jamshidi · انتشار · ۵ دقیقه مطالعه
خبرگزاری‌هایی مانند ایرنا، ایسنا، رویترز، فرانس‌پرس یا آسوشیتدپرس چه می‌کنند، رسانه‌ها چگونه از خبرهایشان استفاده می‌کنند، متن خبرگزاری را چطور بشناسیم و چرا ده مقاله ممکن است فقط یک منبع باشند.
کسی که خبرها را از چند رسانه می‌خواند، گاهی تقریباً همان جمله‌ها را در جاهای مختلف می‌بیند. این معمولاً نه تصادف است و نه رونویسی: بسیاری از گزارش‌ها بر پایهٔ مطالب خبرگزاری‌ها نوشته می‌شوند. خبرگزاری‌ها از مهم‌ترین و در عین حال نادیده‌ترین بخش‌های روزنامه‌نگاری‌اند. این راهنما توضیح می‌دهد خبرگزاری‌ها چه می‌کنند، رسانه‌ها چگونه از کارشان استفاده می‌کنند و این برای شما به‌عنوان خواننده چه معنایی دارد.
خبرگزاری چیست
خبرگزاری خبر جمع‌آوری می‌کند و آن را به رسانه‌های دیگر می‌فروشد یا در اختیارشان می‌گذارد، نه مستقیم به مخاطب. مشتریانش روزنامه‌ها، رادیو و تلویزیون‌ها و سایت‌ها هستند، اما شرکت‌ها، نهادهای دولتی و سازمان‌ها هم از آن استفاده می‌کنند. خبرگزاری در جاهای زیادی خبرنگار، عکاس و تصویربردار دارد و شبانه‌روز جریانی پیوسته از خبرهای کوتاه، گزارش‌های تحلیلی، عکس، ویدئو و داده منتشر می‌کند.
کمتر رسانه‌ای توان دارد در هر کشور، هر جلسهٔ دادگاه و هر مسابقه خبرنگار داشته باشد. خبرگزاری‌ها این جای خالی را پر می‌کنند. متن‌هایشان طوری نوشته می‌شود که مشتریان مختلف بتوانند از آن استفاده کنند؛ برای همین معمولاً خبری، کوتاه و با لحنی بی‌طرف‌اند.
خبرگزاری‌های شناخته‌شده
برخی خبرگزاری‌ها در سراسر جهان کار می‌کنند و برخی بیشتر در یک کشور یا یک زبان:
- رویترز در سال ۱۸۵۱ در لندن پایه‌گذاری شد، امروز بخشی از شرکت کانادایی تامسون رویترز است و به‌ویژه در خبرهای اقتصادی و مالی قوی است.
- خبرگزاری فرانسه (فرانس‌پرس، AFP) در سال ۱۹۴۴ از دل آژانس هاواس که در ۱۸۳۵ تأسیس شده بود بیرون آمد و مقرش در پاریس است.
- آسوشیتدپرس (AP)، تأسیس‌شده در ۱۸۴۶، یک تعاونی متعلق به رسانه‌های آمریکایی است.
- دی‌پی‌آ (dpa) در ۱۹۴۹ پایه‌گذاری شد، به رسانه‌های آلمانی تعلق دارد و خبرگزاری اصلی آلمان است.
- افه (EFE) در ۱۹۳۹ تأسیس شد، بزرگ‌ترین خبرگزاری اسپانیایی‌زبان است و به دولت اسپانیا تعلق دارد.
در ایران، خبرگزاری رسمی ایرنا پیشینه‌اش به سال ۱۳۱۳ (۱۹۳۴) و «آژانس پارس» برمی‌گردد. ایسنا که در ۱۳۷۸ (۱۹۹۹) راه افتاد به جهاد دانشگاهی وابسته است. بیشتر خبرگزاری‌های بزرگ داخل ایران به نهادهای حکومتی یا عمومی وابسته‌اند. در جهان هم خبرگزاری‌های دولتی مانند شین‌هوا در چین یا تاس در روسیه وجود دارند. خبرگزاری‌های دولتی منبع مهمی برای دانستن این‌اند که یک حکومت چه می‌گوید و چه می‌کند، اما مستقل از آن نیستند و خبرهایشان را باید با در نظر گرفتن همین نکته خواند.
رسانه‌ها چگونه از خبرهای خبرگزاری استفاده می‌کنند
رسانه‌ها به چند شکل از مطالب خبرگزاری‌ها استفاده می‌کنند:
- بدون تغییر: خبر کوتاه همان‌طور که هست با ذکر نام خبرگزاری منتشر می‌شود. بسیاری از سایت‌ها این خبرها را خودکار منتشر می‌کنند.
- ویرایش‌شده: تحریریه خبر را کوتاه می‌کند، تیتر خودش را می‌گذارد یا خبرهای چند خبرگزاری را با هم ترکیب می‌کند.
- به‌عنوان نقطهٔ شروع: خبرنگاران خبر خبرگزاری را اولین اطلاع می‌دانند و بعد خودشان پیگیری می‌کنند و گفت‌وگو و زمینه به آن اضافه می‌کنند.
- برای مقایسه: تحریریه اطلاعات خودش را با آنچه خبرگزاری‌ها گزارش می‌کنند می‌سنجد.
به همین دلیل یک رویداد ظرف چند دقیقه در ده‌ها رسانه منتشر می‌شود و نسخه‌های اول اغلب بسیار شبیه هم‌اند. رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از ایران هم برای خبرهای بین‌المللی بسیار از رویترز، فرانس‌پرس و آسوشیتدپرس نقل می‌کنند.
متن خبرگزاری را چطور بشناسیم
به منبع خبر دقت کنید. مطالب خبرگزاری معمولاً مشخص‌اند: مثلاً با «به گزارش ایرنا»، «(ایسنا)»، «به نقل از رویترز» یا «منبع: خبرگزاری‌ها» در آغاز یا پایان متن. در رسانه‌های آلمانی ترکیب‌هایی مانند «dpa/AFP» رایج است و رسانه‌های اسپانیایی اغلب «EFE» یا «Agencias» می‌نویسند.
نام شهری که در آغاز بعضی خبرها می‌آید، مانند «بروکسل (رویترز) –»، نشان می‌دهد خبر کجا نوشته شده است. این لزوماً به این معنا نیست که رسانه‌ای که می‌خوانید خودش در آنجا خبرنگار داشته است.
چرا ده مقاله ممکن است فقط یک منبع باشند
این مهم‌ترین نکته برای خواننده است. وقتی ده سایت یک چیز را گزارش می‌کنند، به نظر می‌رسد خبر به‌طور گسترده تأیید شده است. اما اگر هر ده بر پایهٔ یک خبر خبرگزاری باشند، در واقع فقط یک منبع وجود دارد. و اگر همان خبر خبرگزاری فقط از یک بیانیهٔ رسمی نقل کرده باشد، زنجیره از این هم کوتاه‌تر است.
پس دربارهٔ هر ادعای مهم از خود بپرسید:
- آیا گزارش از خبرگزاری‌ای نام می‌برد؟ کدام؟
- آیا رسانه‌های مختلف اطلاعات خودشان، مثلاً گفت‌وگو یا سند، اضافه کرده‌اند؟
- آیا چند خبرگزاری یا خبرنگار مستقل همان واقعیت‌ها را تأیید می‌کنند؟
- آیا منبع اصلی (بیانیه، حکم دادگاه، پژوهش) نام برده شده و در دسترس است؟
راهنمای چگونه اخبار را هوشمندانه بخوانیم؟ این بررسی‌ها را با جزئیات بیشتر توضیح می‌دهد.
نقاط قوت و محدودیت‌های خبرگزاری‌ها
خبرگزاری‌ها نقاط قوت مهمی دارند. سریع‌اند، در جاهای زیادی حضور دارند و خبرگزاری‌های معتبر معمولاً دقیق‌اند: قواعد سختی برای بررسی واقعیت‌ها، ذکر گویندهٔ هر سخن و اصلاح اشتباه دارند، چون هر اشتباه را صدها مشتری بازنشر می‌کنند. برای همین اصلاحیه‌ها سریع فرستاده می‌شوند و به‌روشنی علامت می‌خورند.
اما محدودیت‌هایی هم دارند. سرعت یعنی خبرهای اول اغلب ناقص‌اند. چون به مشتریان زیادی خدمت می‌کنند، متن‌هایشان کمتر عمیق می‌شود یا موضع روشنی می‌گیرد. و خبرگزاری‌های دولتی از خط حکومت خود پیروی می‌کنند.
خبرگزاری‌ها و Omid57.info
Omid57.info مشترک سرویس هیچ خبرگزاری‌ای نیست. ما تیترها را از خوراک‌های عمومی رسانه‌هایی نشان می‌دهیم که در هر صفحه نامشان آمده است؛ برخی از این رسانه‌ها، مانند ایرنا و ایسنا، خودشان خبرگزاری‌اند و برخی دیگر خبر خبرگزاری‌ها را منتشر می‌کنند. برای همین گاهی تیترهای بسیار شبیهی از منابع مختلف می‌بینید. هر تیتر به مقالهٔ همان رسانه پیوند دارد و آنجا می‌توانید ببینید خبر بر پایهٔ مطلب خبرگزاری است یا نه. فهرست رسانه‌های هر نسخه در پرسش‌های پرتکرار آمده است و راهنمای چرا یک خبر در زبان‌های مختلف متفاوت به نظر می‌رسد؟ توضیح می‌دهد پوشش خبری از کشوری به کشور دیگر چگونه فرق می‌کند.
جمع‌بندی
خبرگزاری‌ها پایهٔ نادیدهٔ بخش بزرگی از خبرهایی هستند که می‌خوانیم. وقتی بدانیم چگونه کار می‌کنند، می‌فهمیم چرا خبرها شبیه هم‌اند، منبع اصلی پشت بسیاری از مقاله‌ها را تشخیص می‌دهیم و یادمان می‌ماند که تعداد تیترهای یک موضوع چیز زیادی دربارهٔ شمار منابع مستقل پشت آن نمی‌گوید.