Omid57.infoاتحادیهٔ اروپا چگونه کار می‌کند؟ کمیسیون، پارلمان و شورا به زبان ساده
نوشتهٔ Omid Jamshidi · انتشار · ۶ دقیقه مطالعه
در اتحادیهٔ اروپا چه کسی چه کاری می‌کند (کمیسیون، پارلمان اروپا، شورا و شورای اروپایی)، یک قانون اروپایی چگونه تصویب می‌شود و چطور خبرهای اتحادیه را بدون اشتباه گرفتن نهادها بخوانیم.
«بروکسل تصمیم گرفت» یکی از پرتکرارترین جمله‌ها در خبرهای اروپایی است و یکی از مبهم‌ترین‌ها. پشت این جمله چند نهاد با وظایف بسیار متفاوت قرار دارند و تصمیم یکی از آن‌ها اغلب فقط یک گام از روندی طولانی‌تر است. این راهنما توضیح می‌دهد در اتحادیهٔ اروپا چه کسی چه کاری می‌کند، یک قانون اروپایی چگونه شکل می‌گیرد و چطور خبرهای اتحادیه را بخوانیم بی‌آنکه بازیگران را با هم اشتباه بگیریم.
اتحادیهٔ اروپا به‌طور خلاصه
اتحادیهٔ اروپا اتحادی از ۲۷ کشور عضو است که توافق کرده‌اند برخی تصمیم‌ها را با هم بگیرند: دربارهٔ بازار واحد، تجارت، رقابت، کشاورزی، محیط زیست و بسیاری موضوعات دیگر. در حوزه‌های دیگر، مانند بیشتر مالیات‌ها، دفاع یا آموزش، حرف آخر را کشورها می‌زنند. بیشتر کشورهای عضو پول مشترکی هم دارند، یعنی یورو، که سیاست پولی آن را بانک مرکزی اروپا در فرانکفورت تعیین می‌کند.
اتحادیه یک کشور نیست، اما بیش از یک سازمان بین‌المللی معمولی است: قانون‌هایش یا مستقیم در کشورهای عضو اجرا می‌شوند یا باید به قانون ملی تبدیل شوند.
کمیسیون اروپا: پیشنهاد و نظارت
کمیسیون که مقرش در بروکسل است، اغلب «قوهٔ مجریهٔ» اتحادیه نامیده می‌شود. از هر کشور یک عضو دارد، یعنی کمیسرها که هر کدام مسئول یک حوزه‌اند، و رئیس کمیسیون در رأس آن است.
مهم‌ترین اختیار آن: به‌طور معمول فقط کمیسیون می‌تواند قانون تازه‌ای پیشنهاد کند. افزون بر این، بودجهٔ اتحادیه را اداره می‌کند، از سوی اتحادیه دربارهٔ قراردادهای تجاری مذاکره می‌کند و بررسی می‌کند که کشورهای عضو قانون اروپایی را رعایت کنند. اگر نکنند، می‌تواند از آن‌ها به دیوان دادگستری شکایت کند.
کمیسرها نمایندهٔ کشور خود نیستند و باید به سود کل اتحادیه عمل کنند.
پارلمان اروپا: مجلس شهروندان
پارلمان اروپا تنها نهاد اتحادیه است که شهروندان مستقیم انتخابش می‌کنند، هر پنج سال یک بار. نمایندگان آن بر پایهٔ گرایش حزبی در فراکسیون‌ها می‌نشینند، نه بر پایهٔ کشور. نشست‌های عمومی بیشتر در استراسبورگ و جلسه‌های کمیسیون‌های پارلمان در بروکسل برگزار می‌شوند.
پارلمان همراه با شورا بیشتر قانون‌های اتحادیه و بودجهٔ آن را تصویب می‌کند. همچنین باید رئیس کمیسیون و کل کمیسیون را تأیید کند و می‌تواند با رأی عدم اعتماد کمیسیون را وادار به کناره‌گیری کند.
شورای اتحادیهٔ اروپا: دولت‌ها
در شورای اتحادیهٔ اروپا، که اغلب فقط «شورا» یا «شورای وزیران» نامیده می‌شود، وزیرانی از دولت‌های کشورهای عضو گرد هم می‌آیند. اینکه کدام وزیران شرکت کنند به موضوع بستگی دارد: وزیران کشاورزی برای سیاست کشاورزی، وزیران دارایی برای مسائل اقتصادی و مانند آن. ریاست شورا هر شش ماه میان کشورهای عضو می‌چرخد.
شورا مجلس دوم قانون‌گذاری اتحادیه است. بسیاری از تصمیم‌ها با اکثریت واجد شرایط گرفته می‌شوند: دست‌کم ۵۵ درصد کشورهای عضو که دست‌کم ۶۵ درصد جمعیت اتحادیه را نمایندگی کنند باید موافق باشند. در حوزه‌های حساس مانند سیاست خارجی یا مالیات، اتفاق آرا لازم است و یک کشور به‌تنهایی می‌تواند تصمیمی را متوقف کند.
شورای اروپایی (European Council): نشست‌های سران
شورای اروپایی را به‌آسانی با شورای اتحادیهٔ اروپا اشتباه می‌گیرند، اما نهاد دیگری است: سران کشورها یا دولت‌های عضو، همراه با رئیس خود این شورا و رئیس کمیسیون. این شورا چند بار در سال در نشست‌های سران گرد هم می‌آید.
شورای اروپایی قانون تصویب نمی‌کند. جهت سیاسی را تعیین می‌کند، دربارهٔ پرسش‌های بزرگ، مثلاً گسترش اتحادیه یا واکنش به بحران‌ها، تصمیم می‌گیرد و نامزدهای مقام‌های ارشد را معرفی می‌کند. تیترهایی مانند «رهبران اتحادیهٔ اروپا به توافق رسیدند» معمولاً به همین شورا اشاره دارند.
یک قانون اروپایی چگونه تصویب می‌شود
بیشتر قانون‌های اتحادیه از روند عادی قانون‌گذاری می‌گذرند:
- کمیسیون قانونی را پیشنهاد می‌کند.
- پارلمان و شورا هر کدام جداگانه آن را بررسی می‌کنند و موضع خود را، اغلب با اصلاحیه‌های فراوان، تعیین می‌کنند.
- اگر موضع‌ها متفاوت باشند، نمایندگان هر دو با کمیسیون در گفت‌وگوهای غیررسمی به نام تریلوگ برای رسیدن به سازش مذاکره می‌کنند.
- پارلمان و شورا متن توافق‌شده را به‌طور رسمی تصویب می‌کنند.
- قانون منتشر می‌شود و به اجرا درمی‌آید.
این روند ماه‌ها و اغلب سال‌ها طول می‌کشد. خبرهایی دربارهٔ «توافق» اغلب به گام سوم اشاره دارند: توافقی سیاسی و موقت که هنوز باید رسماً تأیید شود.
دو نوع اصلی قانون اروپایی وجود دارد. مقررات (Regulation) مستقیم در همهٔ کشورهای عضو اجرا می‌شود، مانند یک قانون ملی. دستورالعمل (Directive) هدفی تعیین می‌کند که هر کشور باید تا مهلتی معین با قانون‌های خود به آن برسد؛ برای همین یک دستورالعمل واحد ممکن است در کشورهای مختلف کمی متفاوت اجرا شود.
نهادهای دیگری که در خبرها می‌بینید
- دیوان دادگستری اتحادیهٔ اروپا در لوکزامبورگ تضمین می‌کند که قانون اروپایی همه‌جا یکسان تفسیر و اجرا شود و به اختلاف میان نهادهای اتحادیه و کشورهای عضو رسیدگی می‌کند.
- بانک مرکزی اروپا در فرانکفورت نرخ بهره را برای کشورهای منطقهٔ یورو تعیین می‌کند.
- دیوان محاسبات اروپا بررسی می‌کند پول اتحادیه چگونه خرج می‌شود.
جزو اتحادیه نیست: شورای اروپا (Council of Europe) در استراسبورگ، سازمانی جداگانه با اعضایی بیش از اتحادیه که بر حقوق بشر تمرکز دارد، و دادگاه اروپایی حقوق بشر وابسته به آن. گاهی در خبرها این دو دادگاه با هم اشتباه گرفته می‌شوند. در رسانه‌های فارسی گاهی هر دو نهاد «شورای اروپا» نامیده می‌شوند؛ در این راهنما نشست سران اتحادیه را «شورای اروپایی» نوشته‌ایم. در خبرها به نام انگلیسی یا توضیح خبر توجه کنید.
خبرهای اتحادیهٔ اروپا را چطور بخوانیم
- کدام نهاد؟ «بروکسل» می‌تواند به معنای کمیسیون، شورا، پارلمان یا همهٔ آن‌ها باشد. ببینید واقعاً چه کسی تصمیم گرفته است.
- کدام مرحله؟ یک پیشنهاد، رأی‌گیری در پارلمان، توافق موقت و قانونی که اجرا می‌شود چیزهای بسیار متفاوتی‌اند.
- از کی اجرا می‌شود؟ بسیاری از قاعده‌ها سال‌ها پس از تصویب اجرا می‌شوند و دستورالعمل‌ها هنوز باید به قانون ملی تبدیل شوند.
- از دید چه کسی؟ دولت‌های ملی تصمیم‌های اروپایی را در کشور خود اغلب بسیار متفاوت جلوه می‌دهند. مقایسهٔ گزارش‌های چند کشور، مثلاً در نسخه‌های آلمانی، اسپانیایی و بریتانیایی همین سایت، این تفاوت‌ها را زود نشان می‌دهد؛ راهنمای چرا یک خبر در زبان‌های مختلف متفاوت به نظر می‌رسد؟ دلیلش را توضیح می‌دهد.
تازه‌ترین تیترهای بین‌المللی در بخش بین‌الملل Omid57.info آمده است. برای خواندن اسناد اصلی، وب‌سایت رسمی اتحادیه european-union.europa.eu نهادها را توضیح می‌دهد و EUR-Lex متن کامل قانون‌های اروپایی را منتشر می‌کند.
جمع‌بندی
اتحادیهٔ اروپا کمتر از آنچه تیترهایش نشان می‌دهند پیچیده است. کمیسیون پیشنهاد می‌دهد و نظارت می‌کند، پارلمان و شورا با هم تصمیم می‌گیرند، شورای اروپایی جهت را تعیین می‌کند و دیوان دادگستری مراقب اجرای قاعده‌هاست. وقتی بدانیم چه کسی چه می‌کند، «بروکسل تصمیم گرفت» به پرسشی پاسخ‌پذیر تبدیل می‌شود: چه کسی تصمیم گرفت، در کدام مرحله و گام بعدی چیست؟