Omid57.info

چرا یک خبر در زبان‌های مختلف متفاوت به نظر می‌رسد؟

نوشتهٔ · انتشار · ۶ دقیقه مطالعه

چرا گزارش‌های یک رویداد از زبانی به زبان دیگر و از کشوری به کشور دیگر فرق می‌کنند (مخاطب، منابع، قانون، واژه‌ها و اعداد) و چگونه بدون افتادن در دام، آن‌ها را مقایسه کنیم.

کسی که اخبار را به بیش از یک زبان دنبال می‌کند، زود متوجه می‌شود که یک رویداد می‌تواند به‌طرز شگفت‌آوری متفاوت به نظر برسد. تصمیمی در بروکسل در یک کشور خبر اول است و در کشور دیگر خبری کوتاه؛ یک اعتراض اینجا با یک واژه و آنجا با واژه‌ای دیگر توصیف می‌شود؛ اعداد با هم جور درنمی‌آیند. معمولاً کسی دروغ نمی‌گوید. این تفاوت‌ها از شیوهٔ ساخته شدن خبر می‌آیند. این راهنما رایج‌ترین دلیل‌ها را توضیح می‌دهد و اینکه چطور گزارش‌ها را در زبان‌های مختلف سنجیده مقایسه کنیم؛ کاری که Omid57.info با پنج نسخهٔ زبانی‌اش دقیقاً برای آن ساخته شده است.

۱. هر تحریریه برای مخاطب خودش می‌نویسد

هر گزارش خبری به این پرسش پاسخ می‌دهد: این رویداد برای خوانندگان ما چه معنایی دارد؟ قانون تازهٔ اتحادیهٔ اروپا دربارهٔ خودروهای برقی را یک رسانهٔ آلمانی با نگاه به خودروسازان و شغل‌ها در آلمان توضیح می‌دهد، یک رسانهٔ اسپانیایی با نگاه به کارخانه‌ها و خریداران اسپانیایی، و یک رسانهٔ آمریکایی شاید به‌عنوان داستان رقابت آمریکا، چین و اروپا.

این تحریف نیست، بلکه ربط داشتن به مخاطب است. اما یعنی گزینش واقعیت‌ها، ترتیب آن‌ها و کارشناسانی که از آن‌ها نقل قول می‌شود فرق می‌کند. کسی که فقط یک روایت را بخواند، رویداد را از زاویهٔ یک کشور می‌بیند.

۲. دسترسی متفاوت، منابع متفاوت

همهٔ تحریریه‌ها دسترسی یکسانی ندارند. خبرنگاری که در محل حاضر است چیزهایی می‌بیند که دبیری که صدها کیلومتر دورتر با خبرهای خبرگزاری‌ها کار می‌کند نمی‌بیند. بعضی رسانه‌ها خبرنگار خود را در منطقه دارند، بعضی به خبرگزاری‌ها تکیه می‌کنند و بسیاری هر دو را با هم به کار می‌برند.

منابعی که نقل می‌شوند هم فرق می‌کنند: مقام‌های محلی، مخالفان، شاهدان، سازمان‌های بین‌المللی. اگر یک گزارش بیشتر از مقام‌ها نقل کند و دیگری بیشتر از مردمی که آسیب دیده‌اند، تصویر آن‌ها می‌تواند متفاوت باشد، حتی اگر همهٔ نقل‌قول‌ها درست باشند.

۳. قانون و اخلاق حرفه‌ای در هر کشور فرق می‌کند

قانون رسانه و اصول حرفه‌ای روزنامه‌نگاری تعیین می‌کنند چه چیزی منتشر شود. نمونهٔ شناخته‌شده، نام بردن از متهمان است. رسانه‌های آلمانی اغلب فقط نام کوچک و حرف اول نام خانوادگی را می‌آورند، مثلاً «Max M.»، به احترام حقوق شخصی افراد و اصول اخلاقی مطبوعات آلمان؛ رسانه‌های بریتانیایی و آمریکایی بیشتر نام کامل را چاپ می‌کنند. قواعد گزارش دربارهٔ دادگاه‌ها، کودکان، خودکشی یا تصویر قربانیان هم با هم فرق دارند.

پس اگر یک نسخهٔ زبانی نام کسی را بیاورد و نسخهٔ دیگر نه، این به‌تنهایی نشان نمی‌دهد کدام گزارش آگاه‌تر است.

۴. مالک و منبع مالی رسانه اهمیت دارد

دانستن اینکه چه کسی پشت یک رسانه است ارزشمند است. بعضی رسانه‌ها شرکت‌های تجاری‌اند، بعضی رسانه‌های عمومی که از حق اشتراک تأمین می‌شوند و بعضی را دولت‌ها تأمین مالی می‌کنند. در اخبار فارسی، برای نمونه، چند رسانهٔ بزرگ خارج از ایران را دولت‌ها تأمین مالی می‌کنند: صدای آمریکا را ایالات متحده و دویچه‌وله فارسی را آلمان. درون ایران هم رسانه‌ها زیر قانون مطبوعات و نظارت حکومت کار می‌کنند.

منبع مالی، گزارش را خودبه‌خود نادرست نمی‌کند، اما بخشی از زمینهٔ آن است. این پرسش کمک می‌کند: دیدگاه چه کسی اینجا غایب است و چه کسی از این روایت سود می‌برد؟

۵. واژه‌ها بار معنایی دارند

ترجمه هیچ‌وقت فقط جایگزینی واژه‌ها نیست. بسیاری از واژه‌ها داوری در خود دارند: اینکه به گروهی «فعال»، «معترض» یا «آشوبگر» گفته شود؛ اینکه یک اقدام «اصلاح» نامیده شود یا «کاهش بودجه»؛ اینکه منطقه‌ای «مورد مناقشه» باشد یا «اشغالی». رسانه‌ها واژه‌هایشان را بر پایهٔ شیوه‌نامه و خط تحریریهٔ خود انتخاب می‌کنند و گاهی زبان دیگر اصلاً معادل دقیقی ندارد.

اگر واژه‌ای بار سنگینی دارد، دنبال واقعیت‌های پشت آن بگردید: چه کسی، چه کاری، کجا، چند نفر و به گفتهٔ چه کسی؟

۶. مراقب اعداد، تاریخ‌ها و ساعت‌ها باشید

برخی از رایج‌ترین سوءتفاهم‌ها میان زبان‌ها هیچ ربطی به سیاست ندارند:

اگر اعداد دو گزارش با هم نمی‌خوانند، اول بررسی کنید که آیا فقط شیوهٔ نوشتنشان فرق دارد.

۷. چگونه گزارش‌ها را در زبان‌های مختلف مقایسه کنیم

  1. مطمئن شوید رویداد یکی است. تیترهای مشابه ممکن است دربارهٔ نشست‌ها، اظهارات یا روزهای متفاوت باشند.
  2. واقعیت‌هایی را که همه‌جا آمده جمع کنید. آنچه همهٔ گزارش‌ها بر سرش توافق دارند معمولاً مطمئن‌ترین هسته است.
  3. آنچه را فقط یک طرف گزارش می‌کند یادداشت کنید. جزئیاتی که فقط در یک زبان آمده لزوماً نادرست نیست، اما منبع می‌خواهد.
  4. زمان انتشار را بررسی کنید. گزارش‌های بعدی اغلب اصلاحات و اطلاعات تازه دارند.
  5. به منابع نقل‌شده توجه کنید. آیا همه از یک خبرگزاری یا یک مقام نقل می‌کنند، یا گزارش مستقل خودشان است؟
  6. با ابزار ترجمه با احتیاط کار کنید. ترجمهٔ ماشینی برای فهمیدن کلیات مفید است، اما نام‌ها، اعداد و واژه‌های کلیدی را با متن اصلی مقایسه کنید.

Omid57.info چگونه کمک می‌کند

Omid57.info تازه‌ترین تیترهای رسانه‌های منتخب را در پنج نسخه نشان می‌دهد: انگلیسی برای آمریکا و برای بریتانیا، آلمانی، اسپانیایی و فارسی. کنار هر تیتر نام رسانه و زمان انتشار آمده و هر تیتر به مقالهٔ کامل پیوند دارد. با پرچم‌های بالای صفحه میان نسخه‌ها جابه‌جا می‌شوید و سریع می‌بینید کدام موضوع در کدام زبان خبر اصلی است. اینکه هر گزارش را چطور بسنجیم در راهنمای چگونه اخبار را هوشمندانه بخوانیم؟ آمده و فهرست رسانه‌های هر نسخه در پرسش‌های پرتکرار.

جمع‌بندی

تفاوت میان زبان‌ها نقص اخبار نیست؛ خودش اطلاعات است. نشان می‌دهد چه چیزی برای چه کسی مهم است، چه کسی به کدام منابع دسترسی دارد و یک جامعه با چه واژه‌هایی یک رویداد را توصیف می‌کند. خواندن به چند زبان کمی وقت بیشتری می‌گیرد، اما تصویری کامل‌تر از هر نسخهٔ تنها به دست می‌دهد.